رسانه فقط ابزار انتقال خبر نیست؛ رسانه میتواند بر نگاه ما به واقعیت، احساسات ما، انتخابهای ما و حتی رفتار جامعه اثر بگذارد. به همین دلیل، نقش رسانه در هر جامعهای فراتر از اطلاعرسانی است و با مسئولیتی سنگین در برابر حقیقت و افکار عمومی همراه است.
رسانه شریف رسانهای است که حقیقت را بر مصلحت ترجیح میدهد؛ خبر را از تحلیل و نظر جدا میکند، منبع و سند را مشخص میسازد، نقد را میپذیرد و به مخاطب فرصت میدهد خودش بیندیشد و قضاوت کند. رسانه شریف قرار نیست به جای مردم فکر کند؛ وظیفهاش این است که مردم بتوانند بهتر فکر کنند.
اما در مقابل، رسانهای وجود دارد که هدفش تنها اطلاعرسانی نیست، بلکه میخواهد افکار عمومی را به سمت نتیجهای از پیش تعیینشده هدایت کند. چنین رسانهای لزوماً همیشه دروغ نمیگوید؛ گاهی با انتخاب گزینشی اخبار، حذف بخشی از واقعیت، بزرگنمایی یک اتفاق، تکرار مداوم یک روایت و تحریک احساسات، تصویری ناقص از واقعیت میسازد و مخاطب را آرامآرام به سمت نتیجه مطلوب خود میبرد.
در این روزهای حساس، این موضوع اهمیت بیشتری پیدا میکند. ما با حجم گستردهای از خبرها، تحلیلها، شایعات و روایتهای مختلف روبهرو هستیم. متأسفانه برخی رسانههای معاند و جریانهای رسانهای که با اهداف سیاسی مشخص فعالیت میکنند، با انتشار اخبار جهتدار، بزرگنمایی بحرانها، ایجاد ترس و اضطراب و تشدید اختلافات، تلاش میکنند اعتماد عمومی را تضعیف کرده و جامعه را به سمت التهاب و آشفتگی سوق دهند.
گاهی این اخبار مانند غذای مسموم برای ذهن جامعه هستند؛ ممکن است در ظاهر خبر و اطلاعرسانی باشند، اما اگر بدون بررسی و شناخت منبع مصرف شوند، میتوانند آرامآرام فضای فکری جامعه را مسموم کنند.
البته آگاهی به این معنا نیست که هر خبری را از هر رسانهای بدون بررسی بپذیریم. اتفاقاً مخاطب آگاه کسی است که هیچ رسانهای را مصون از پرسش و بررسی نمیداند. باید پرسید: منبع این خبر کجاست؟ سند آن چیست؟ آیا منابع مستقل دیگری آن را تأیید کردهاند؟ چه بخشی از واقعیت گفته شده و چه بخشی حذف شده است؟ و مهمتر از همه، آیا این خبر به آگاهی ما کمک میکند یا فقط احساسات ما را تحریک میکند؟
در روزهای حساس، بیش از هر زمان دیگری به آرامش، هوشیاری و قدرت تشخیص نیاز داریم. نباید اجازه دهیم هیچ رسانهای، چه داخلی و چه خارجی، به جای ما فکر کند یا احساسات ما را مدیریت کند.
جامعه آگاه، جامعهای نیست که هرگز تحت تأثیر رسانه قرار نگیرد؛ جامعه آگاه جامعهای است که میداند چگونه تحت تأثیر قرار میگیرد.
پس در برابر سیل اخبار، نه بیتفاوت باشیم و نه سادهباور؛ بخوانیم، بشنویم، مقایسه کنیم، پرسش کنیم و سپس قضاوت کنیم. استقلال فکری مردم، یکی از مهمترین سرمایههای یک جامعه است و حفظ آن، مسئولیتی مشترک میان رسانههای شریف و مخاطبان آگاه است.
گاهی خطرناکترین سلاح، خبری است که بدون شلیک گلوله، ذهن انسان را هدف میگیرد.
الی عطری
ثبت دیدگاه